İran Tarihi : Rus Tarihi ile Eşzamanlı Öğrenenler, Dünya Savaşlarının Proje Olduğunu… (6)
Osmanlıların, Cumhuriyet Yönetimi’ne hediye ettiklerini 14 bölümde aktardıktan sonra, İran Tarihi‘ne kaldığımız yerden devam ediyoruz…
İran’ın, yüzyıl ara ile (yani 1900 ve 2000 yıllarında), Eğitim, Askeri, Ekonomik ve Siyasi boyutta geldiği yeri ve katettiği aşamayı, aramızda merak etmeyenimiz nerede ise yoktur.
Bu bölümde yüzyıllık gelişmeler ana hatları ile aşağıda verilmiştir.
…
Tablo 1 : Önemli İstatistikler
Yıl 1900-06 2000-06
Toplam nüfus 12.000.000 69.000.000
Kent nüfusu (genel nüfusa oranı) %20 %66
Göçebe nüfus (genel nüfusa oranı) %25-30 %3
Tahran (nüfus) 200.000 6.500.000
Doğumda yaşama beklentisi (yıl?) 30 70
Bebek ölümleri (bin bebekte) 500 30
Okuryazarlık (6 yaş üstü) %5 %84
Hükümet bakanlıkları 4 (9) 25 (21)
Eyalet Sayısı 8 30
Hükümet harcamaları ($) 8.200.000 40.000.000.000
Devlet memurları (sayı) ….. 850.000
Silahlı kuvvetler (mensubu) 7.000 508.000
Devlet Okullarına kayıtlı olanlar 2.000 19.000.000
Üniversitelere kayıtlı olanlar 0 1.700.000
Asfalt yolların uzunluğu (km) 325 94.100
Motorlu taşıtlar (sayı) 1 2.900.000
Demiryollarının uzunluğu (km) 12 10.000
Elektrik üretimi (kws) 0 129.000.000.000
Telefon (adet) 0 15.000.000
Radyo (adet) veri yok 18.000.000
Televizyon veri yok 5.000.000
Halk sinemaları veri yok 311
İnternet kullanıcıları veri yok 4.300.000
Günlük gazete satışı (adet) 10.000 2.000.000
Yeni kitaplar (basılan/yıl) veri yok 23.300
Halk kütüphaneleri 3 1.502 (*)
…
Şimdi kısa olduğu kadar, ilginç de bir İran-Türkiye (yapılanması !) yolculuğuna çıkarak, bir siyasiyi tanıtıyoruz :
Curzon, Lord George (1859-1925) : Ülkeyi kendi imparatorluğuna katmaya kalkışacak kadar İran tutkunu olan Britanya Dışişleri Bakanı. Lisansüstü öğrencisiyken İran’a yolculuk yapmış ve “Persia and the Persian Question” adlı klasikleşmiş kitabını yayımlamıştı. 1919 tarihinde imzaladığı İngiliz-İran Antlaşması, İran’da milliyetçi bir tepki görmüştü. (1)
Peki bizde, özellikle Lozan Görüşmeleri esnasında tanınırlığı ile yüksek Lord George Gürzon kimdir?
Gürzon’un, sadece bir özelliğini, 1922-1923 Lozan görüşmelerinde İngiliz heyetine başkanlık ettiğini not düşelim.
Dahası da var. Onu da Kazım KARABEKİR Paşa anlatıyor :
…
“Ankara milli hükümetinin Cumhuriyet’e doğru gidişi…
Karabekir, yanlışları Cumhuriyet’in ilanı kararında buluyor : “İstanbul’dan, her ne şekilde olursa olsun bir Cumhuriyet kurma fikriyle gelen Mustafa Kemal Paşa,
(İngiliz İstihbarat Albayı) Rawlinson’un da benim vasıtamla ileri sürdüğü (hilafetin ayrılması ve Cumhuriyet’in kabulü teklifini) samimi bulmuş olacak ki,
19 Kanunusani 1336 (19 Ocak 1920) İstanbul’da Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ne dayanan Mebusan Meclisi’nin açılmasına ve meşruti bir hükümetin faaliyete geçmesine Kânunusani’de (ocak ayında) Mebusan Meclisi’nin “Misak-ı Milli beyannamesini” kabul ve ilan ettiğine, 9 Kânunusani’de kendi imzasıyla neşrettiği (yayınladığı) askeri plandaki sarahate (açıklığa) rağmen, Bolşeviklerin Kafkasya’ya gelmekte oldukları haberi gelince, bana 6 Şubat’ta Kafkasya harekâtını teklif etti. Bu hal, İstanbul’daki Meşrutiyet hükümetimize karşı fiili bir isyanla, Heyet-i Temsiliye’nin Mustafa Kemal Paşa’nın diktatörlüğünde bir Cumhuriyet şekline dönüşmesi demekti. Hem de Bolşeviklerle birleşme felaketine doğru!” (**)
Peki, İngiliz İstihbaratçı Rawlinson kimdir?
Rawlinson : Lozan Antlaşması’nın (Hatta İran’ın) mimarı, Meşhur Lord Gürzon’un akrabasıdır.
Demek ki Bölgeye geniş pencereden bakıldığında (ve parçalar birleştirildiğinde) görülenler ne bir tesadüftür, ne de bir rastlantı.
Devam edecek
Açıklama ve Kaynak :
Resim : Tarafımızdan düzenlenmiştir.
(*) MODERN İRAN TARİHİ, ERVAND ABRAHAMIAN, TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI, 4. BASIM: ŞUBAT 20I7, ISTANBUL
(**) Daha fazlası için bakınız: https://canmehmet.com.tr/komsumuz-iranin-tarihi-iranin-yakin-tarihinde-turkiyeyi-cumhuriyeti-ve-geziyi-gorebilmek-4komsumuz-iranin-tarihi-iranin-yakin-tarihinde-tur.html
(1) MODERN İRAN TARİHİ, ERVAND ABRAHAMIAN, TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI, 4. BASIM: ŞUBAT 2OI7, ISTANBUL
Yorum gönder